Τι σημαίνει πραγματικά να βάζεις όρια

Η λέξη «όρια» ακούγεται όλο και περισσότερο στις συζητήσεις γύρω από τις σχέσεις και την ψυχική μας ευεξία. «Βάλε όρια στους άλλους», «μάθε να λες όχι», «μην επιτρέπεις να σε εκμεταλλεύονται».

Όμως τα όρια δεν είναι απλώς ένα «όχι». Και σίγουρα δεν σημαίνουν ότι απομακρύνουμε από τη ζωή μας οποιονδήποτε μας δυσκολεύει.

Όριο σημαίνει να γνωρίζω μέχρι πού μπορώ να φτάσω χωρίς να αρχίσω να χάνω τον εαυτό μου.

Τα όρια δεν είναι τρόπος να ελέγξουμε τους άλλους

Ένα από τα συχνότερα λάθη είναι να πιστεύουμε ότι βάζοντας ένα όριο, λέμε στον άλλον τι επιτρέπεται να κάνει.

Στην πραγματικότητα, ένα υγιές όριο αφορά κυρίως τη δική μας συμπεριφορά και τις δικές μας επιλογές.

Δεν είναι:

«Δεν θα μου ξαναμιλήσεις ποτέ έτσι.»

Είναι περισσότερο:

«Αν η συζήτηση συνεχίσει με προσβολές, θα την σταματήσω και μπορούμε να μιλήσουμε ξανά όταν θα είμαστε πιο ήρεμοι.»

Δεν προσπαθείς να ελέγξεις τον άλλον. Του εξηγείς τι μπορείς να δεχτείς και τι θα κάνεις εσύ όταν αυτό παραβιάζεται.

Το όριο δεν είναι τιμωρία

Μερικές φορές συγχέουμε τα όρια με την απόσταση, τη σιωπή ή την απόρριψη.

«Αφού μου μίλησες έτσι, δεν θα σου ξαναμιλήσω.»

Αυτό μπορεί να λειτουργεί περισσότερο ως τιμωρία παρά ως όριο.

Ένα όριο δεν έχει στόχο να κάνει τον άλλον να πονέσει, να φοβηθεί ότι θα μας χάσει ή να αλλάξει επειδή τον πιέσαμε. Έχει στόχο να προστατεύσει κάτι σημαντικό για εμάς: τον χρόνο μας, την αξιοπρέπειά μας, την ηρεμία μας, τις ανάγκες μας.

Δεν χρειάζεται κάθε «όχι» να συνοδεύεται από μια μεγάλη εξήγηση.

«Δεν μπορώ σήμερα.»

«Δεν θέλω να συζητήσω γι' αυτό αυτή τη στιγμή.»

«Χρειάζομαι λίγο χρόνο για μένα.»

«Δεν αισθάνομαι άνετα με αυτό.»

Πολλοί άνθρωποι δυσκολεύονται να εκφραστούν έτσι, επειδή έχουν μάθει ότι για να είναι καλοί, ευγενικοί ή αγαπητοί πρέπει να είναι συνεχώς διαθέσιμοι.

Έτσι, το «όχι» συνοδεύεται από ενοχές.

Όμως το να μην είσαι διαθέσιμος για όλους και για όλα δεν σημαίνει ότι δεν νοιάζεσαι.

Γιατί νιώθουμε ενοχές όταν αρχίζουμε να βάζουμε όρια;

Αν για χρόνια ήσουν ο άνθρωπος που προσαρμοζόταν, βοηθούσε, υποχωρούσε και απέφευγε τις συγκρούσεις, το να αρχίσεις ξαφνικά να λες τι θέλεις μπορεί να σου φαίνεται αφύσικο.

Μπορεί να σκέφτεσαι:

«Μήπως είμαι εγωιστής;»

«Μήπως τον στενοχώρησα;»

«Μήπως έπρεπε να κάνω λίγη ακόμη υπομονή;»

Η ενοχή, όμως, δεν σημαίνει απαραίτητα ότι κάνεις κάτι λάθος. Μερικές φορές σημαίνει απλώς ότι κάνεις κάτι διαφορετικό από αυτό που είχες μάθει να κάνεις μέχρι σήμερα.

Τα όρια φαίνονται περισσότερο στις μικρές καθημερινές στιγμές

Δεν χρειάζεται να συμβεί κάτι ακραίο για να χρειαστούμε ένα όριο.

Όριο μπορεί να είναι να μη σηκώσεις ένα επαγγελματικό τηλέφωνο αργά το βράδυ.

Να ζητήσεις λίγο χρόνο μόνος σου χωρίς να αισθανθείς ότι πρέπει να απολογηθείς.

Να πεις σε έναν φίλο ότι αυτή τη στιγμή δεν έχεις την ψυχική ενέργεια για μια δύσκολη συζήτηση.

Να μη δεχτείς ένα σχόλιο που σε μειώνει επειδή «έτσι κάνει πάντα».

Να πεις στους γονείς σου ότι υπάρχουν αποφάσεις που θέλεις να πάρεις μόνος σου.

Να εξηγήσεις στον σύντροφό σου τι σε πληγώνει, χωρίς να περιμένεις πρώτα να φτάσεις στα όριά σου και να ξεσπάσεις.

Ένα όριο χωρίς συνέπεια δύσκολα παραμένει όριο

Το πιο δύσκολο κομμάτι δεν είναι πάντα να πεις το όριο. Είναι να το τηρήσεις.

Αν λες συνεχώς:

«Δεν θέλω να μου μιλάς έτσι»,

αλλά κάθε φορά παραμένεις στην ίδια κατάσταση χωρίς καμία αλλαγή από τη δική σου πλευρά, σταδιακά το όριο χάνει τη σημασία του.

Η συνέπεια δεν σημαίνει σκληρότητα. Σημαίνει ότι τα λόγια σου συμφωνούν με τις πράξεις σου.

Και τι γίνεται όταν οι άλλοι θυμώνουν με τα όριά μας;

Θα υπάρξουν άνθρωποι που θα τα σεβαστούν.

Θα υπάρξουν και άνθρωποι που θα δυσαρεστηθούν.

Ιδιαίτερα όταν είχαν συνηθίσει μια διαφορετική εκδοχή σου: εκείνη που ήταν πάντα διαθέσιμη, που δεν αντιδρούσε, που υποχωρούσε ή που αναλάμβανε περισσότερα απ' όσα άντεχε.

Η αντίδραση κάποιου στο όριό σου δεν αποτελεί από μόνη της απόδειξη ότι το όριο είναι σωστό ή λάθος. Χρειάζεται να εξετάζουμε αν αυτό που ζητάμε είναι δίκαιο, σαφές και σέβεται και τη δική μας πλευρά και την ελευθερία του άλλου.

Τα υγιή όρια δεν χτίζουν τοίχους

Υπάρχει μεγάλη διαφορά ανάμεσα στο:

«Προστατεύω τον εαυτό μου»

και στο:

«Δεν αφήνω κανέναν να με πλησιάσει για να μη με πληγώσει.»

Το πρώτο είναι όριο.

Το δεύτερο μπορεί να γίνει ένας μηχανισμός προστασίας που τελικά μας απομονώνει.

Γιατί μια ουσιαστική σχέση χρειάζεται όρια, αλλά χρειάζεται επίσης ευαλωτότητα, επικοινωνία, εμπιστοσύνη και συμβιβασμούς.

Το ζητούμενο δεν είναι να προστατεύουμε τόσο πολύ τον εαυτό μας ώστε κανείς να μην μπορεί να μας αγγίξει. Είναι να μπορούμε να συνδεόμαστε με τους άλλους χωρίς να εγκαταλείπουμε τον εαυτό μας για να διατηρήσουμε τη σύνδεση.

Το πραγματικό νόημα των ορίων

Ίσως τελικά το να βάζεις όρια σημαίνει κάτι πολύ πιο απλό:

Να μπορείς να αγαπάς κάποιον χωρίς να λες πάντα «ναι».

Να μπορείς να βοηθάς χωρίς να εξαντλείσαι.

Να μπορείς να διαφωνείς χωρίς να φοβάσαι ότι θα χάσεις τη σχέση.

Να μπορείς να λες τι χρειάζεσαι χωρίς να αισθάνεσαι ότι ζητάς πολλά.

Και να μπορείς να απομακρύνεσαι από μια κατάσταση όταν, παρά την επικοινωνία και τις προσπάθειές σου, συνεχίζει να σε πληγώνει.

Τα όρια δεν υπάρχουν για να κρατούν τους ανθρώπους μακριά. Υπάρχουν για να μας επιτρέπουν να είμαστε κοντά τους, χωρίς να χρειάζεται να χάνουμε τον εαυτό μας.